De kredietcrisis die begon september 2008 lijkt zo langzamerhand op zijn retour. In de afgelopen anderhalf jaar is er veel geschreven en geanalyseerd. Tijd om alles eens op een rijtje te zetten en voor een korte reflectie.

Termen die men vaak geassocieerd worden met de kredietcrisis zijn ‘subprime hypotheek’, ‘ingewikkelde financiële producten’, ‘deregulering’ en wat recenter ‘credit rating agencies’. Deze vier zaken zijn belangrijk geweest in de krediet crisis:

De belangrijkste zaken op een rijtje
Ten eerste is er de ‘subprime’ hypotheek, dat zijn hypotheken die worden verstrekt aan mensen die zo’n hypotheek gewoon niet kunnen betalen. Deze bestaan vooral in de VS om het eigen woningbezit te stimuleren. De overheid aldaar wilde dit graag en stimuleerde het verstrekken van hypotheken aan mensen die anders nooit een hypotheek zouden krijgen. Een van de redenen waarom dit niet gevaarlijk zou zijn was dat de waarden van de huizen zouden steeds zouden stijgen en als iemand zijn hypotheek niet af kon betalen dan schopte je diegene gewoon de straat op en verkocht je het huis. De kans dat de bank het geld verloor was dan ‘heel klein’. Dat mensen massaal op straat werden gezet hebben we gezien, maar dat verkopen van huizen ging natuurlijk niet door.
Ten tweede zijn er de ‘ingewikkelde financiële producten’ die er voor hebben gezorgd dat deze hypotheek crisis kon overslaan naar de gehele economie. Wat men simpel gezegd heeft gedaan is het opknippen van alle subprime hypotheken en die vermengen met andere schulden tot een pakketje ‘aandelen’. Die andere schulden zijn bijvoorbeeld de schulden van bedrijven bij banken. De koper van deze ‘aandelen’ krijgt het recht op de hypotheekbetalingen en aflossingen op andere schulden, daaraan kan hij verdienen. Als een huizenkoper failliet gaat krijgt de ‘aandeelhouder’ echter niets meer, dat is zijn risico. Door stukjes van meerdere schulden van meerdere mensen te combineren is de kans kleiner dat alle schuldenaren in de aandeel failliet gaan en dat de aandeelhouder al zijn geld verliest.
Maar hoe weet je wat de kans is dat je winst maakt op zo’n ‘aandeel’? Daarvoor kan je een ‘credit rating agency’ voor inschakelen. Die schat deze kans zo goed mogelijk voor je. Op een gegeven moment waren de producten erg ingewikkeld en was dit lastig. Dat werd nog eens verergerd door het feit dat credit rating agencies cursussen gingen aanbieden waarbij er werd vertelt hoe je producten een zo gunstig mogelijke rating kon geven ongeacht hoe (on)gunstig dit product in het echt was.
Alsof dit nog niet voldoende was waren overheden wereldwijd ook nog in een dereguleringsrace betrokken. Hoe minder regels er waren voor de financiële sector, hoe meer kapitaal je als land kon aantrekken en hoe beter je het deed als land.

Reflectie
Tijdens het uitbreken van de crisis werd er in (extreem) linkse kringen verheugt gereageerd omdat deze crisis het einde van het (neo)kapitalisme en (neo)liberalisme moest zijn. De overheid dereguleerde immers en dat veroorzaakte de crisis, we gingen kapot aan onze kapitalistische hebzucht.
In onze analyse hebben we echter gezien dat dit van geen kant klopt, het verregaand terug trekken van overheden uit de economie was de laatste stap in een reeks gebeurtenissen. De hele crisis is juist begonnen met de overheid van de V.S. die de markt dwong tot het uitlenen van geld aan mensen die geen huis konden betalen. Het was heel gemeen van de markt dat ze die mensen niet aan een hypotheek wilde helpen en de overheid zou het wel eens recht zetten. Deze goed bedoelde overheidsbemoeienis met de markt was wat de crisis mogelijk maakte en in gang zette. Daarnaast is het maken van ingewikkelde financiële producten waarvan niemand goed de waarde kon schatten en de dubbele rol van de ‘credit rating agencies’ ook dubieus.
Als men zich had gehouden aan een aantal simpele, banale, basis waarden zoals ‘leen geen geld aan krediet onwaardige mensen’, ‘weet wat voor product je levert’ en ‘geen belangenverstrengeling in je bedrijf’ zou deze crisis nooit hebben bestaan. Hier hadden overheden natuurlijk op toe moeten zien en ze hebben gefaald.
Het kapitalisme dat hier aan het werk was is echter niet het nieuwe ‘neo-kapitalisme’ zoals de SP het graag noemt maar het al oude laissez faire kapitalisme. Al in de 19e eeuw leerde men dat dit niet werkte, het liberale gedachten goed en het kapitalistische ideaal dat bij het liberalisme hoort werd aangepast. Vooral omdat het laissez faire kapitalisme de waardigheid van het individu, een typisch liberaal beginsel, ondermijnde.

Conclusie
Iedereen moet zorgen dat dit soort laissez faire kapitalisme niet weer de kop op steekt. Het ‘normale’ liberalisme en kapitalisme hebben ons al zeker 150 jaar heel veel goeds gebracht. Deze idealen en ideologieën zijn ook niet schuldig aan de kredietcrisis en zullen deze ook zeker overleven en ons nog heel erg veel meer welvaart schenken. Er is geen enkele reden om geen vertrouwen daarin te hebben.

Bronnen:
-‘Krachtproef voor het kapitalisme, een liberale reflectie op de kredietcrisis’, geschrift 109, Teldersstichting.
-‘A history of the modern world’, 10e druk, Mc Graw-Hill
-http://www.elsevier.nl